ترخیص و امور گمرکی در ترکیه یعنی ثبت اظهارنامه کالا، تعیین کد تعرفه و ارزش گمرکی، پرداخت حقوق و مالیات‌ها و دریافت اجازه آزادسازی از گمرک برای ورود یا خروج کالا. این راهنما برای واردکنندگان، صادرکنندگان و صاحبان کالای ایرانی و فارسی‌زبانی است که می‌خواهند پیش از رسیدن بار، مراحل، مدارک و هزینه‌های گمرک ترکیه را بشناسند.
پاسخ کوتاه
ترخیص در ترکیه با ثبت اظهارنامه گمرکی در سامانه BİLGE وزارت تجارت آغاز می‌شود، که در عمل معمولاً توسط ترخیص‌کار مجاز (gümrük müşaviri) و به نام یک واردکننده دارای شماره مالیاتی ترکیه انجام می‌شود. سپس سیستم ریسک، پرونده را به یکی از خطوط کنترل می‌فرستد، حقوق و مالیات‌ها محاسبه و پرداخت می‌شود و کالا آزاد می‌شود.
- مبنای قانونی: قانون گمرک ترکیه شماره ۴۴۵۸؛ مرجع: گمرکات وزارت تجارت (Ticaret Bakanlığı).
- کد تعرفه ترکیه (GTİP) ۱۲ رقمی است و نرخ حقوق، مالیات و مجوزهای لازم را تعیین می‌کند.
- هزینه واردات معمولاً شامل حقوق گمرکی، در صورت شمول حقوق گمرکی اضافی (İGV)، مالیات مصرف ویژه (ÖTV) برای برخی کالاها و مالیات بر ارزش افزوده است؛ نرخ عمومی KDV ۲۰٪ است.
- خطوط کنترل: سبز (بدون بازرسی)، زرد (کنترل اسناد)، قرمز (بازرسی فیزیکی و اسناد) و آبی (برای شرکت‌های مجاز، کنترل بعدی).
- برای کالاهای مشمول استاندارد، کنترل ایمنی محصول از طریق سامانه TAREKS انجام می‌شود.
✔ آخرین بررسی: ۶ آبان ۱۴۰۵ (۲۸ اکتبر ۲۰۲۶) · تهیه و بازبینی: تیم کارشناسی بازرگانی و لجستیک تراست گلوبال · بر پایه منابع رسمی دولت ترکیه (فهرست منابع در انتهای صفحه)
ترخیص و امور گمرکی در ترکیه چه مراحلی دارد؟
ترخیص کالای وارداتی در ترکیه شش مرحله اصلی دارد؛ تأخیر معمولاً در یکی از این مراحل رخ می‌دهد و دانستن ترتیب آن به پیدا کردن علت توقف کمک می‌کند.
- ورود کالا و اظهار خلاصه: حمل‌کننده ورود کالا به گمرک یا انبار موقت را اعلام می‌کند.
- ثبت اظهارنامه گمرکی (beyanname) در BİLGE: ترخیص‌کار با کد GTİP، ارزش، مبدأ و رژیم گمرکی، اظهارنامه را به نام واردکننده ثبت می‌کند.
- تعیین خط کنترل: سیستم ریسک گمرک، پرونده را به خط سبز، زرد، قرمز یا آبی می‌فرستد.
- کنترل اسناد و در صورت لزوم بازرسی فیزیکی: مأمور گمرک تطابق کالا با اظهار را بررسی می‌کند؛ کالاهای مشمول کنترل استاندارد یا بهداشتی، تأییدیه نهاد مربوط را هم لازم دارند.
- محاسبه و پرداخت حقوق و مالیات‌ها: پس از تأیید ارزش و کد تعرفه، مبالغ پرداخت یا تضمین می‌شود.
- آزادسازی و تحویل: اجازه خروج کالا از انبار گمرکی صادر و کالا به گیرنده تحویل می‌شود.
در صادرات، مسیر ساده‌تر است: اظهارنامه صادراتی ثبت، کنترل ریسک انجام و کالا تحت نظارت گمرک خارج می‌شود. تصویر کامل تجارت را در راهنمای واردات و صادرات از ترکیه به سراسر جهان ببینید.
چه کسی می‌تواند در ترکیه کالا ترخیص کند؟
واردات تجاری باید به نام شخص یا شرکتی انجام شود که در ترکیه شماره مالیاتی و ثبت لازم را دارد. به همین دلیل بسیاری از بازرگانان خارجی ابتدا شرکت ثبت می‌کنند؛ مراحل آن در روند ثبت شرکت در ترکیه و امکان آن برای افراد بدون اقامت در ثبت شرکت در ترکیه بدون اقامت آمده است. اظهار می‌تواند مستقیماً توسط صاحب کالا یا از طریق ترخیص‌کار دارای مجوز وزارت تجارت انجام شود، اما در عمل اکثر اظهارها توسط ترخیص‌کار ثبت می‌شود.
چه مدارکی برای ترخیص کالا در ترکیه لازم است؟
مدارک پایه برای همه کالاها مشترک است؛ مدارک تکمیلی را کد GTİP و نوع کالا تعیین می‌کند.
| مدرک | کاربرد | نکته |
|---|---|---|
| فاکتور تجاری | مبنای ارزش گمرکی | باید شرح دقیق، مقدار، قیمت واحد، ارز و اینکوترمز را داشته باشد |
| فهرست بسته‌بندی | تطبیق تعداد، وزن و نوع بسته | با سند حمل و بار واقعی یکسان باشد |
| سند حمل (CMR / B/L / AWB) | اثبات حمل و تعیین گیرنده | نام گیرنده باید با واردکننده در اظهارنامه یکی باشد |
| گواهی مبدأ / A.TR / EUR.1 | اعمال نرخ ترجیحی یا معافیت از حقوق اضافی | نوع گواهی به کشور مبدأ و موافقت‌نامه تجاری بستگی دارد |
| وکالت‌نامه به ترخیص‌کار | اختیار ثبت اظهار به نام واردکننده | دامنه اختیار و مسئولیت‌ها را مشخص کنید |
| مجوزها و گواهی‌های فنی | کالاهای مشمول TAREKS، بهداشتی، دارویی، شیمیایی و مانند آن | نبود آن‌ها رایج‌ترین علت توقف طولانی است |
هزینه‌های گمرکی در ترکیه چگونه محاسبه می‌شوند؟
پاسخ کوتاه: مبنای محاسبه، ارزش گمرکی کالا (قیمت کالا به‌اضافه هزینه حمل و بیمه تا مرز ترکیه) و نرخ‌های تعیین‌شده برای کد GTİP همان کالا و کشور مبدأ آن است. به همین دلیل، دو کالای ظاهراً مشابه با کد یا مبدأ متفاوت، هزینه متفاوتی دارند.
اگر این مرحله را پیش رو دارید، خرید و ارسال کالا از ترکیه را هم بررسی کنید.
| جزء هزینه | مبنا | توضیح |
|---|---|---|
| حقوق گمرکی (Gümrük Vergisi) | درصدی از ارزش گمرکی طبق جدول تعرفه | برای کالاهای صنعتی با مبدأ اتحادیه اروپا (با A.TR) یا کشورهای دارای موافقت‌نامه می‌تواند صفر یا کاهش‌یافته باشد |
| حقوق گمرکی اضافی (İlave Gümrük Vergisi) | برای برخی کالاها و مبدأها طبق تصمیم ریاست‌جمهوری | بسته به کشور مبدأ و وجود موافقت‌نامه تجاری اعمال یا معاف می‌شود |
| مالیات مصرف ویژه (ÖTV) | برای کالاهای مشخص مانند خودرو، دخانیات، نوشیدنی‌ها و برخی کالاهای لوکس | نرخ آن برای هر گروه کالایی جداگانه تعیین می‌شود |
| مالیات بر ارزش افزوده واردات (KDV) | ارزش گمرکی به‌اضافه حقوق و سایر مالیات‌ها | نرخ عمومی ۲۰٪؛ نرخ‌های کاهش‌یافته ۱۰٪ و ۱٪ برای برخی کالاها |
| هزینه‌های خدماتی | انبار موقت، تخلیه، حق‌الزحمه ترخیص‌کار | جدا از مالیات‌ها و قابل استعلام پیش از ورود بار |
| حقوق ضد دامپینگ و جبرانی | برای کالاهای مشمول از کشورهای مشخص | می‌تواند هزینه را به‌طور قابل توجهی بالا ببرد؛ پیش از خرید کنترل شود |
ایران و ترکیه از ۱ ژانویه ۲۰۱۵ موافقت‌نامه تجارت ترجیحی دارند که برای فهرست محدودی از کالاها نرخ کاهش‌یافته در نظر می‌گیرد؛ استفاده از آن به گواهی مبدأ معتبر و قرار گرفتن کالا در فهرست بستگی دارد. اگر در طبقه‌بندی کالا تردید دارید، می‌توانید از وزارت تجارت «اطلاعات الزام‌آور تعرفه» (Bağlayıcı Tarife Bilgisi) درخواست کنید تا کد کالا پیش از واردات رسماً تعیین شود.
برای برآورد هزینه‌های جاری یک شرکت وارداتی، مقاله هزینه و مالیات ثبت شرکت در ترکیه را هم ببینید.
کالای شما در گمرک ترکیه با چه مجوز و هزینه‌ای ترخیص می‌شود؟
این سه خط را کامل کنید تا کارشناس تراست گلوبال در واتساپ پاسخ دهد؛ در پیام اول اسناد محرمانه ارسال نکنید.
چه زمانی به ترخیص‌کار گمرکی نیاز دارید؟
در واردات تجاری تقریباً همیشه. ترخیص‌کار (gümrük müşaviri) حرفه‌ای دارای مجوز وزارت تجارت است که اظهار را در BİLGE ثبت می‌کند، کد GTİP را تعیین و با گمرک مکاتبه می‌کند.
کمک ترخیص‌کار به‌ویژه در این موارد ضروری است: کالای مشمول TAREKS یا مجوزهای بهداشتی، تردید در کد تعرفه، استفاده از گواهی مبدأ برای نرخ ترجیحی، رژیم‌های خاص مانند انبار گمرکی، ورود موقت یا ترانزیت کالا از مسیر ترکیه، و پاسخ به اختلاف ارزش. توجه کنید که مسئولیت صحت اطلاعات اظهار با واگذاری کار به ترخیص‌کار از واردکننده سلب نمی‌شود.
اشتباهات رایج در ترخیص کالا در ترکیه
بیشتر توقف‌ها ناشی از فاصله بین «آنچه در بار است» و «آنچه در اسناد نوشته شده» است.
- انتخاب کد GTİP نادرست: محاسبه حقوق اشتباه می‌شود و ممکن است جریمه و مطالبه مابه‌التفاوت در پی داشته باشد.
- اظهار ارزش پایین‌تر از ارزش واقعی: گمرک ارزش را اصلاح، مابه‌التفاوت را مطالبه و جریمه اعمال می‌کند.
- نداشتن مجوز TAREKS یا گواهی بهداشتی پیش از ورود بار: کالا در انبار می‌ماند و هزینه انبارداری و دموراژ کانتینر بالا می‌رود.
- نام گیرنده متفاوت در سند حمل و اظهارنامه: اصلاح سند حمل لازم می‌شود و ترخیص عقب می‌افتد.
- استفاده نکردن از گواهی مبدأ در دسترس: حقوق گمرکی بالاتری پرداخت می‌شود که بعداً بازگرداندن آن دشوار است.
اگر با تصمیم گمرک (مثلاً اصلاح ارزش یا کد) مخالفید، قانون گمرک امکان اعتراض اداری را پیش‌بینی کرده است (ماده ۲۴۲؛ مهلت ۱۵ روز از ابلاغ) و پس از آن راه دادگاه اداری باز است.
تراست گلوبال در این مسیر چه کمکی می‌کند؟
ما پیش از ورود بار، پرونده گمرکی شما را بررسی و با ترخیص‌کار و فورواردر هماهنگ می‌کنیم تا ریسک توقف کاهش یابد.
- گفت‌وگوی اولیه و شرح وضعیت: نوع کالا، مبدأ، حجم و ساختار واردکننده.
- بررسی مدارک و انتخاب مسیر: کنترل فاکتور، سند حمل، گواهی مبدأ و فهرست مجوزهای لازم برای کد GTİP.
- شفاف‌سازی هزینه، زمان و ریسک قبل از شروع: برآورد اجزای حقوق و مالیات و نقاط احتمالی بازرسی.
- اجرا و پیگیری تا نتیجه: هماهنگی با ترخیص‌کار مجاز تا آزادسازی کالا.
برای شروع، پیش‌فاکتور، کاتالوگ یا مشخصات فنی کالا، کشور مبدأ، شیوه حمل و اطلاعات شرکت واردکننده را آماده کنید. اگر هنوز شیوه حمل را انتخاب نکرده‌اید، حمل و لجستیک بین‌المللی در ترکیه را ببینید.
سؤالات متداول درباره ترخیص و امور گمرکی در ترکیه
آیا شخص خارجی بدون شرکت می‌تواند کالای تجاری وارد ترکیه کند؟
واردات تجاری نیازمند واردکننده‌ای با شماره مالیاتی و ثبت لازم در ترکیه است. بسیاری از بازرگانان خارجی یا از طریق شرکت ترکیه‌ای خود وارد می‌کنند یا با یک واردکننده ترک قرارداد می‌بندند. ساختار مناسب را پیش از خرید کالا مشخص کنید.
خط قرمز گمرک ترکیه یعنی چه؟
یعنی سیستم ریسک، پرونده را برای کنترل اسناد و بازرسی فیزیکی کالا انتخاب کرده است. این به معنی تخلف نیست، اما زمان ترخیص را طولانی‌تر می‌کند؛ اسناد دقیق و یکسان احتمال مشکل در بازرسی را کم می‌کند.
TAREKS چیست؟
TAREKS سامانه کنترل ریسک‌محور ایمنی و انطباق محصول وزارت تجارت ترکیه است. برای کالاهای مشمول (مانند برخی محصولات الکتریکی، اسباب‌بازی و تجهیزات)، واردکننده باید پیش از ترخیص در این سامانه درخواست ثبت کند و نتیجه کنترل را بگیرد.
کالای ایرانی در گمرک ترکیه تخفیف تعرفه دارد؟
فقط برای کالاهایی که در فهرست موافقت‌نامه تجارت ترجیحی ایران و ترکیه (اجرا از ۲۰۱۵) قرار دارند و با گواهی مبدأ معتبر همراه‌اند. برای سایر کالاها نرخ‌های عمومی و در صورت شمول، حقوق گمرکی اضافی اعمال می‌شود.
ترخیص چقدر طول می‌کشد؟
برای پرونده کامل در خط سبز یا زرد معمولاً کوتاه است، اما بازرسی فیزیکی، کنترل TAREKS یا مجوزهای بهداشتی زمان را افزایش می‌دهد. عدد ثابت رسمی وجود ندارد؛ آماده بودن مجوزها پیش از ورود بار مؤثرترین عامل است.
منابع رسمی و مراجع (بررسی‌شده در آبان ۱۴۰۵)
- وزارت تجارت ترکیه (Ticaret Bakanlığı – Gümrükler) – رویه ترخیص، BİLGE، خطوط کنترل و TAREKS
- پایگاه قوانین ترکیه (Gümrük Kanunu 4458) – مبنای قانونی ترخیص و اعتراض
- اداره درآمد ترکیه (Gelir İdaresi Başkanlığı) – نرخ‌های KDV و ÖTV
- روزنامه رسمی ترکیه (Resmî Gazete) – تصمیم‌های رژیم واردات و حقوق گمرکی اضافی
این صفحه برای آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین مشاوره حقوقی یا مالی متناسب با پرونده شما نیست. قوانین، تعرفه‌ها و رویه ادارات ترکیه ممکن است تغییر کنند؛ پیش از هر اقدام، وضعیت خود را با منبع رسمی یا کارشناس بررسی کنید.
پیش از رسیدن بار، پرونده گمرکی‌تان را آماده کنید
مشخصات کالا و مبدأ را بفرستید تا کارشناس ما مدارک، مجوزها و اجزای هزینه ترخیص را با شما مرور کند.