واردات و صادرات از ترکیه برای تاجران ایرانی دو مسیر اصلی دارد: خرید کالای ترک برای ایران یا بازارهای دیگر، و استفاده از شرکت ثبت‌شده در ترکیه برای واردات به ترکیه یا صادرات از آن به سراسر جهان. این صفحه نقشه کلی این مسیرها را نشان می‌دهد: چه نهادهایی تصمیم می‌گیرند، چه اسنادی لازم است و ریسک‌های اصلی کجاست.
پاسخ کوتاه
تجارت خارجی ترکیه زیر نظر وزارت تجارت (Ticaret Bakanlığı) است که گمرکات هم بخشی از آن است. هر کالا با کد تعرفه ۱۲ رقمی GTİP شناسایی می‌شود و همین کد، حقوق گمرکی، مجوزها و کنترل‌ها را تعیین می‌کند. واردکننده یا صادرکننده در ترکیه باید شرکت یا کسب‌وکار ثبت‌شده با شماره مالیاتی داشته باشد و معمولاً از طریق کارگزار گمرکی دارای مجوز اظهارنامه می‌دهد.
- صادرکنندگان ترکیه باید عضو یکی از اتحادیه‌های صادرکنندگان (İhracatçı Birlikleri) باشند.
- بسیاری از کالاهای وارداتی مصرفی از نظر ایمنی و استاندارد در سامانه TAREKS کنترل می‌شوند.
- توافق تجارت ترجیحی ترکیه و ایران برای فهرست مشخصی از کالاها تعرفه کاهش‌یافته دارد.
- پرداخت‌های مرتبط با ایران در بانک‌های ترکیه بررسی تکمیلی می‌شوند و تأیید آن‌ها تضمینی نیست.
✔ آخرین بررسی: ۶ آبان ۱۴۰۵ (۲۸ اکتبر ۲۰۲۶) · تهیه و بازبینی: تیم کارشناسی بازرگانی و امور شرکتی تراست گلوبال · بر پایه منابع رسمی دولت ترکیه (فهرست منابع در انتهای صفحه)
تجارت با ترکیه برای ایرانیان از چه مسیرهایی ممکن است؟
بسته به اینکه کالا کجا تولید می‌شود و مقصد نهایی کجاست، چهار سناریوی اصلی وجود دارد و هر کدام مقررات و ریسک متفاوتی دارد.
| سناریو | چه کسی اظهارنامه گمرکی ترکیه را می‌دهد | نکته کلیدی |
|---|---|---|
| خرید کالای ترک و ارسال به ایران | فروشنده یا صادرکننده ترک (اظهارنامه صادراتی) | مقررات واردات ایران و توافق ترجیحی دو کشور برای کالاهای مشمول |
| خرید کالای ترک و فروش به کشور ثالث | صادرکننده ترک یا شرکت شما در ترکیه | استانداردها و گواهی مبدأ مورد نیاز کشور مقصد |
| واردات کالا به ترکیه برای فروش در بازار ترکیه | شرکت واردکننده در ترکیه | حقوق گمرکی، KDV واردات، TAREKS و مجوزهای خاص |
| عبور کالا از ترکیه (ترانزیت) | متصدی حمل تحت رژیم ترانزیت | تضمین ترانزیت و اسناد حمل؛ کالا وارد بازار ترکیه نمی‌شود |
جزئیات هر مسیر را جداگانه در راهنمای صادرات از ترکیه، راهنمای واردات به ترکیه و ترانزیت کالا از مسیر ترکیه توضیح داده‌ایم.
کدام نهادها و سامانه‌ها در تجارت خارجی ترکیه نقش دارند؟
محور اصلی، وزارت تجارت ترکیه است؛ اما بسته به کالا، وزارتخانه‌ها و نهادهای دیگر هم مجوز یا کنترل صادر می‌کنند.
| نهاد / سامانه | نقش |
|---|---|
| وزارت تجارت (Ticaret Bakanlığı) – گمرکات | اظهارنامه‌های گمرکی، رژیم‌های واردات و صادرات، ترانزیت، کنترل‌ها |
| کد GTİP | کد ۱۲ رقمی تعرفه ترکیه بر پایه سامانه هماهنگ (HS)؛ مبنای حقوق گمرکی و الزامات |
| TAREKS | سامانه کنترل ریسک‌محور ایمنی و استاندارد کالاهای وارداتی و صادراتی مشمول، زیر نظر وزارت تجارت |
| اتحادیه‌های صادرکنندگان (İhracatçı Birlikleri) و TİM | عضویت الزامی صادرکنندگان و ثبت صادرات |
| اتاق‌های بازرگانی (TOBB) | صدور گواهی مبدأ و برخی اسناد تجاری |
| وزارت کشاورزی و جنگلداری | کنترل‌های بهداشتی و قرنطینه‌ای مواد غذایی، دام و گیاه |
| کارگزار گمرکی (Gümrük Müşaviri) | نماینده دارای مجوز برای تنظیم و ارائه اظهارنامه |
چه اسنادی در هر معامله وارداتی یا صادراتی لازم است؟
پایه هر معامله چند سند تجاری و حمل است و بسته به کالا و مقصد، گواهی‌ها و مجوزهای خاص به آن اضافه می‌شود.
- فاکتور تجاری (Commercial Invoice) با شرح دقیق کالا، کد GTİP/HS، ارزش و اینکوترمز.
- پکینگ لیست با وزن، تعداد و بسته‌بندی.
- سند حمل: CMR برای جاده، بارنامه دریایی (B/L) یا هوایی (AWB).
- گواهی مبدأ: گواهی عمومی از اتاق بازرگانی، یا سند ترجیحی مانند EUR.1 برای کشورهای دارای توافق، یا A.TR برای کالاهای صنعتی مشمول اتحادیه گمرکی ترکیه و اتحادیه اروپا.
- گواهی‌های فنی یا بهداشتی: بر اساس کد کالا (مثلاً گواهی بهداشتی برای مواد غذایی، مدارک انطباق CE برای برخی کالاهای صنعتی).
- بیمه‌نامه حمل در صورتی که اینکوترمز آن را بر عهده شما بگذارد.
تشریفات گمرکی و نقش کارگزار را در ترخیص و امور گمرکی در ترکیه و انتخاب روش حمل را در حمل و لجستیک بین‌المللی شرح داده‌ایم.
معامله تجاری شما با ترکیه از کدام مسیر جلو می‌رود؟
این سه خط را کامل کنید تا کارشناس بازرگانی تراست گلوبال در واتساپ پاسخ دهد. در پیام اول اسناد مالی ارسال نکنید.
توافق تجارت ترجیحی ایران و ترکیه چه اثری دارد؟
ترکیه و ایران توافق تجارت ترجیحی (Tercihli Ticaret Anlaşması) دارند که از ۲۰۱۵ اجرا می‌شود و برای فهرست مشخصی از کالاها، حقوق گمرکی کاهش‌یافته در نظر گرفته است. این توافق همه کالاها را پوشش نمی‌دهد.
- برای استفاده از تعرفه ترجیحی، کالا باید در فهرست توافق باشد و قواعد مبدأ را رعایت کند.
- گواهی مبدأ مخصوص توافق باید همراه کالا باشد؛ نبود آن یعنی اعمال تعرفه عمومی.
- پیش از قیمت‌گذاری، کد کالا را با فهرست توافق تطبیق دهید.
هزینه، زمان و ریسک معامله را چطور ارزیابی کنیم؟
قیمت فاکتور فقط بخشی از هزینه است. اینکوترمز تعیین می‌کند حمل، بیمه، ترخیص و ریسک از کدام نقطه بر عهده شماست؛ کد GTİP تعیین می‌کند چه حقوق و کنترل‌هایی اعمال می‌شود.
| عامل | چه چیزی را بررسی کنید |
|---|---|
| اینکوترمز (EXW، FOB، CIF، DAP و…) | نقطه انتقال ریسک و اینکه چه کسی حمل، بیمه و ترخیص را می‌پردازد |
| حقوق گمرکی و مالیات | بر اساس کد GTİP، مبدأ کالا و توافق‌های ترجیحی؛ KDV واردات ترکیه با نرخ کالا |
| کنترل‌ها | TAREKS، گواهی بهداشتی، مجوزهای خاص و احتمال بازرسی فیزیکی |
| پرداخت | حواله، اعتبار اسنادی یا روش‌های دیگر؛ سیاست بانک درباره طرف‌های مرتبط با ایران |
| طرف معامله | ثبت تجاری، شماره مالیاتی و سابقه تأمین‌کننده یا خریدار |
برای مسیر پول در معاملات، راهنمای انتقال پول از ایران به ترکیه را ببینید.
آیا برای تجارت به شرکت در ترکیه نیاز دارید؟
اگر فقط از فروشنده ترک خرید می‌کنید و کالا به ایران می‌رود، فروشنده صادرکننده است. اما اگر می‌خواهید خودتان در ترکیه واردات انجام دهید، کالا را از ترکیه به کشور ثالث صادر کنید یا فاکتور ترکیه‌ای صادر کنید، به شرکت ثبت‌شده با شماره مالیاتی نیاز دارید. مراحل آن را در راهنمای ثبت شرکت در ترکیه ببینید.
اشتباهات رایج در واردات و صادرات از ترکیه
- تعیین نکردن کد GTİP پیش از قیمت‌گذاری: حقوق گمرکی، KDV و مجوزهای پیش‌بینی‌نشده سود معامله را از بین می‌برد.
- شرح کلی کالا در فاکتور: باعث توقف اظهارنامه، درخواست اصلاح یا جریمه گمرکی می‌شود.
- ارسال کالا بدون گواهی مبدأ مناسب: تعرفه ترجیحی از دست می‌رود.
- انتخاب اینکوترمز بدون فهم آن: هزینه حمل یا ریسک آسیب کالا ناخواسته بر عهده شما می‌افتد.
- بی‌توجهی به سیاست بانک در پرداخت: حواله برگشت می‌خورد یا حساب محدود می‌شود؛ مسیر پرداخت را پیش از قرارداد مشخص کنید.
تراست گلوبال در این مسیر چه کمکی می‌کند؟
- گفت‌وگوی اولیه و شرح وضعیت: نوع کالا، مبدأ و مقصد، حجم و روش پرداخت.
- بررسی مدارک و انتخاب مسیر: تعیین سناریو (خرید مستقیم، واردات به ترکیه، صادرات یا ترانزیت) و نیاز به شرکت در ترکیه.
- شفاف‌سازی هزینه، زمان و ریسک قبل از شروع: هماهنگی با کارگزار گمرکی دارای مجوز برای کد کالا و الزامات؛ هزینه خدمات پس از بررسی اعلام می‌شود.
- اجرا و پیگیری تا نتیجه: ثبت شرکت در صورت نیاز، هماهنگی حمل، اسناد و پیگیری ترخیص با همکاران مجاز.
آنچه باید آماده کنید: مشخصات فنی کالا، پیش‌فاکتور یا لیست قیمت، کشور مقصد و حجم تقریبی سفارش.
سؤالات متداول درباره واردات و صادرات از ترکیه
کد GTİP چیست و از کجا پیدا کنم؟
GTİP کد ۱۲ رقمی تعرفه گمرکی ترکیه است که ۶ رقم اول آن با کد HS بین‌المللی یکسان است. کد دقیق را کارگزار گمرکی بر اساس مشخصات فنی کالا تعیین می‌کند و تعرفه رسمی در سایت وزارت تجارت منتشر می‌شود.
آیا ایرانی می‌تواند در ترکیه شرکت بازرگانی داشته باشد؟
بله. اتباع ایرانی می‌توانند مالک و مدیر شرکت در ترکیه باشند و با آن واردات و صادرات کنند. شرکت برای صادرات باید عضو اتحادیه صادرکنندگان شود و حساب بانکی و شماره مالیاتی فعال داشته باشد.
TAREKS شامل چه کالاهایی است؟
TAREKS برای کالاهایی اعمال می‌شود که در مقررات کنترل ایمنی و استاندارد وزارت تجارت فهرست شده‌اند؛ مانند بسیاری از اسباب‌بازی‌ها، لوازم برقی و برخی کالاهای مصرفی. شمول هر کالا با کد GTİP آن بررسی می‌شود.
آیا تحریم‌ها مانع تجارت از ترکیه با ایران است؟
تجارت عادی بسیاری از کالاها بین دو کشور جریان دارد، اما برخی کالاها و طرف‌ها مشمول محدودیت‌اند و بانک‌ها برای پرداخت‌های مرتبط با ایران بررسی تکمیلی انجام می‌دهند. پیش از قرارداد، کالا، طرف معامله و مسیر پرداخت را بررسی کنید.
چقدر طول می‌کشد کالا از ترکیه به ایران برسد؟
به روش حمل، مرز خروجی (مانند گوربولاک، کاپی‌کوی یا اسن‌دره) و تشریفات دو طرف بستگی دارد. زمان قطعی را متصدی حمل بر اساس مسیر و نوع کالا اعلام می‌کند.
منابع رسمی و مراجع (بررسی‌شده در آبان ۱۴۰۵)
- وزارت تجارت ترکیه (T.C. Ticaret Bakanlığı) – گمرکات، رژیم واردات و صادرات، GTİP و TAREKS
- سامانه TAREKS (وزارت تجارت) – کنترل ایمنی و استاندارد کالا
- مجمع صادرکنندگان ترکیه (TİM) – اتحادیه‌های صادرکنندگان
- اتحادیه اتاق‌ها و بورس‌های ترکیه (TOBB) – گواهی مبدأ
- تحلیل توافق تجارت ترجیحی ترکیه و ایران (اتاق صنعت آدانا – ADASO) – دامنه توافق
این صفحه برای آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین مشاوره حقوقی یا مالی متناسب با پرونده شما نیست. قوانین، تعرفه‌ها و رویه ادارات ترکیه ممکن است تغییر کنند؛ پیش از هر اقدام، وضعیت خود را با منبع رسمی یا کارشناس بررسی کنید.
معامله تجاری‌تان با ترکیه را پیش از پرداخت بسنجید
کالا، مبدأ و مقصد را بفرستید؛ کارشناس مسیر، اسناد لازم و ریسک‌های پرداخت و گمرک را با شما مرور می‌کند.