قانون شهروندی در ترکیه، «قانون تابعیت ترکیه» شماره ۵۹۰۱ (Türk Vatandaşlığı Kanunu) مصوب ۲۰۰۹ است که همراه با آیین‌نامه اجرایی‌اش تعیین می‌کند چه کسی از بدو تولد ترک است، خارجیان از چه راه‌هایی و با چه شرایطی تابعیت می‌گیرند و تابعیت چگونه از دست می‌رود. این صفحه ساختار و مواد کلیدی همین قانون را برای کسانی توضیح می‌دهد که می‌خواهند پیش از انتخاب مسیر، مبنای حقوقی آن را بشناسند.
پاسخ کوتاه
قانون ۵۹۰۱ تابعیت را دو نوع می‌داند: «با تولد» (از طریق پدر یا مادر ترک یا تولد در ترکیه در شرایط خاص) و «اکتسابی» (با تصمیم مقام صالح، فرزندخواندگی یا حق انتخاب). خارجیان معمولاً از ماده ۱۱ (۵ سال اقامت)، ماده ۱۲ (تابعیت استثنایی، از جمله سرمایه‌گذاری) یا ماده ۱۶ (۳ سال ازدواج) اقدام می‌کنند. مرجع اجرایی اداره کل ثبت احوال و تابعیت (NVİ) است.
- ماده ۱۱: ۵ سال اقامت قانونی بدون وقفه + ۶ شرط دیگر
- ماده ۱۵: تا ۱۲ ماه حضور در خارج طی دوره اقامت وقفه محسوب نمی‌شود
- ماده ۱۲: تابعیت استثنایی با تصمیم رئیس‌جمهور؛ ملک ۴۰۰ هزار دلار یا ۵۰۰ هزار دلار در سایر مسیرها (طبق آیین‌نامه)
- ماده ۳۱: تابعیتی که با اظهار خلاف واقع کسب شود، ابطال می‌شود
✔ آخرین بررسی: ۶ آبان ۱۴۰۵ (۲۸ اکتبر ۲۰۲۶) · تهیه و بازبینی: تیم کارشناسی اقامت و امور حقوقی تراست گلوبال · بر پایه منابع رسمی دولت ترکیه (فهرست منابع در انتهای صفحه)
ساختار قانون شهروندی ترکیه چگونه است؟
قانون ۵۹۰۱ در چند بخش اصلی تنظیم شده و هر مسیر تابعیت به یک ماده مشخص برمی‌گردد. دانستن شماره ماده کمک می‌کند بفهمید مرجع تصمیم، مدارک و شرایط پرونده شما چیست. مرور کاربردی مسیرها در صفحه شهروندی ترکیه آمده است.
| ماده | موضوع | خلاصه حکم |
|---|---|---|
| ۶ و ۷ | تابعیت با تولد (نسب) | فرزند پدر یا مادر ترک، ترک است؛ به‌طور خودکار |
| ۸ | تابعیت با محل تولد | کودک متولد ترکیه که هیچ تابعیتی از والدین نگیرد |
| ۱۱ | تابعیت عمومی | ۵ سال اقامت قانونی بدون وقفه و سایر شرایط |
| ۱۲ | تابعیت استثنایی | با تصمیم رئیس‌جمهور؛ سرمایه‌گذاران، دارندگان کارت فیروزه‌ای و موارد خاص |
| ۱۳ | بازیابی تابعیت | برای کسانی که با اجازه خروج تابعیت را ترک کرده‌اند، بدون شرط اقامت |
| ۱۵ | شمارش اقامت | اقامت یعنی سکونت قانونی؛ تا مجموع ۱۲ ماه حضور در خارج جزو اقامت حساب می‌شود |
| ۱۶ | ازدواج | ازدواج مستقیماً تابعیت نمی‌دهد؛ درخواست پس از ۳ سال |
| ۱۷ | فرزندخواندگی | صغیرِ فرزندخوانده شهروند ترک، با نبودِ مانع امنیتی |
| ۲۰ | آثار تصمیم | از تاریخ تصمیم اثر دارد؛ فرزندان تحت حضانت با رضایت والد دیگر یا حکم دادگاه |
| ۲۵ تا ۳۱ | از دست دادن تابعیت | اجازه خروج، کارت آبی، سلب تابعیت و ابطال |
شرایط تابعیت عمومی طبق ماده ۱۱ چیست؟
ماده ۱۱ پایه‌ای‌ترین مسیر خارجیان است و هفت شرط دارد که همه باید هم‌زمان وجود داشته باشد؛ داشتن شرایط فقط «حق درخواست» می‌دهد و تصمیم با مقام صالح است.
- بلوغ و اهلیت طبق قانون ملی متقاضی (یا قانون ترکیه برای افراد بی‌تابعیت).
- ۵ سال اقامت بدون وقفه در ترکیه، به عقب از تاریخ درخواست.
- نشان دادن قصد سکونت در ترکیه با رفتار (مثلاً کار، ملک، خانواده).
- نداشتن بیماری خطرناک برای سلامت عمومی.
- حسن اخلاق.
- توانایی کافی صحبت به زبان ترکی.
- درآمد یا حرفه کافی برای تأمین خود و افراد تحت تکفل، و نبود مانع امنیت ملی و نظم عمومی.
طبق ماده ۱۵ (اصلاح‌شده با قانون ۷۰۳۹)، حضور در خارج از ترکیه تا مجموع ۱۲ ماه در دوره اقامت، جزو اقامت محسوب می‌شود. اقامت غیرقانونی هیچ‌گاه در این شمارش حساب نمی‌شود.
تابعیت استثنایی ماده ۱۲ و سرمایه‌گذاری چه می‌گوید؟
ماده ۱۲ به رئیس‌جمهور اجازه می‌دهد بدون شرط ۵ سال اقامت به گروه‌هایی تابعیت بدهد، از جمله سرمایه‌گذاران و دارندگان کارت فیروزه‌ای (Turkuaz Kart). مبالغ دقیق در ماده ۲۰ آیین‌نامه اجرایی تعیین شده است و جزئیات آن در حداقل مبلغ شهروندی ترکیه با سرمایه‌گذاری آمده است.
| مسیر سرمایه‌گذاری (آیین‌نامه، وضعیت ۲۰۲۶) | حداقل |
|---|---|
| خرید ملک با شرط عدم فروش ۳ ساله | ۴۰۰٬۰۰۰ دلار (از ۱۳ ژوئن ۲۰۲۲) |
| سرمایه‌گذاری ثابت | ۵۰۰٬۰۰۰ دلار |
| سپرده بانکی با نگهداری ۳ ساله | ۵۰۰٬۰۰۰ دلار |
| اوراق دولتی با نگهداری ۳ ساله | ۵۰۰٬۰۰۰ دلار |
| صندوق سرمایه‌گذاری املاک یا جسورانه با نگهداری ۳ ساله | ۵۰۰٬۰۰۰ دلار |
| ایجاد اشتغال | دست‌کم ۵۰ نفر |
مسیر ملکی جزئیات اجرایی خاص خود را دارد؛ راهنمای آن را در شهروندی ترکیه با خرید ملک ببینید.
پرونده شما با کدام ماده قانون تابعیت ترکیه جور است؟
این سه خط را کامل کنید تا کارشناس تراست گلوبال در واتساپ پاسخ دهد. در پیام اول مدارک حساس ارسال نکنید.
چه کسی درباره تابعیت تصمیم می‌گیرد و رسیدگی چگونه است؟
درخواست در ترکیه به اداره ثبت احوال و تابعیت استان و در خارج به کنسولگری داده می‌شود؛ پرونده پس از تحقیقات به اداره کل ثبت احوال و تابعیت (NVİ) در وزارت کشور می‌رود. در تابعیت عمومی، پرونده معمولاً از کمیسیون ارزیابی (شامل مصاحبه زبان و آشنایی) عبور می‌کند و در تابعیت استثنایی تصمیم نهایی با رئیس‌جمهور است. قانون مهلت ثابتی برای تصمیم تعیین نکرده است.
- تشخیص ماده مناسب (۱۱، ۱۲، ۱۶ یا سایر).
- تهیه مدارک، ترجمه رسمی و تصدیق اسناد خارجی (اسناد ایرانی با تصدیق کنسولی، چون ایران عضو آپوستیل نیست).
- ثبت درخواست در اداره استان یا کنسولگری.
- تحقیقات امنیتی، و در صورت نیاز مصاحبه و تحقیق محلی.
- تصمیم وزارت کشور یا رئیس‌جمهور؛ اثر تصمیم از تاریخ صدور (ماده ۲۰).
تابعیت ترکیه طبق قانون چگونه از دست می‌رود؟
قانون ۵۹۰۱ سه سازوکار دارد: ترک تابعیت با اجازه (ماده ۲۵)، سلب تابعیت با تصمیم رئیس‌جمهور در موارد محدود مانند خدمت داوطلبانه در ارتش خارجی بدون اجازه (ماده ۲۹)، و ابطال تابعیتی که با اظهار خلاف واقع یا کتمان کسب شده (ماده ۳۱). کسانی که تابعیت تولدی را با اجازه ترک کرده‌اند، می‌توانند کارت آبی (Mavi Kart) بگیرند (ماده ۲۸). این قواعد را با جزئیات در قوانین شهروندی ترکیه درباره تابعیت دوگانه و از دست دادن تابعیت توضیح داده‌ایم.
اشتباهات رایج در فهم قانون شهروندی ترکیه
- استناد به رقم ۲۵۰ هزار دلار: این رقم از ۱۳ ژوئن ۲۰۲۲ منسوخ شده و حد نصاب ملکی ۴۰۰ هزار دلار است.
- اقامت را خودکار به تابعیت تبدیل‌شونده دانستن: ماده ۱۱ فقط حق درخواست می‌دهد.
- نادیده گرفتن شرط زبان در ماده ۱۱: در مسیر عمومی، زبان ترکی کافی شرط قانونی است؛ در مسیر سرمایه‌گذاری چنین شرطی نیست.
- اقامت غیرقانونی یا وقفه طولانی: فقط اقامت قانونی شمرده می‌شود؛ بیش از ۱۲ ماه حضور در خارج، شمارش را مختل می‌کند.
- اعتماد به زمان‌بندی‌های تبلیغاتی: قانون مهلت ثابتی برای تصمیم ندارد.
تراست گلوبال در این مسیر چه کمکی می‌کند؟
- گفت‌وگوی اولیه و شرح وضعیت: سوابق اقامت، خانواده و سرمایه.
- بررسی مدارک و انتخاب مسیر: تطبیق وضعیت با ماده ۱۱، ۱۲ یا ۱۶.
- شفاف‌سازی هزینه، زمان و ریسک قبل از شروع: اجزای هزینه و نقاط ضعف پرونده.
- اجرا و پیگیری تا نتیجه: تشکیل پرونده و پیگیری تا تصمیم؛ در امور حقوقی با وکلای عضو کانون وکلای ترکیه.
آماده کنید: کارت‌های اقامت قبلی، سوابق ورود و خروج، پاسپورت و اسناد خانوادگی.
سؤالات متداول درباره قانون شهروندی در ترکیه
قانون فعلی شهروندی ترکیه کدام است؟
قانون تابعیت ترکیه شماره ۵۹۰۱ مصوب ۲۰۰۹ به همراه آیین‌نامه اجرایی آن؛ مبالغ سرمایه‌گذاری در آیین‌نامه و اصلاحیه‌های آن (آخرین تغییر مهم ۱۳ ژوئن ۲۰۲۲) تعیین شده است.
آیا قانون ترکیه تابعیت دوگانه را می‌پذیرد؟
بله. قانون ۵۹۰۱ کسب تابعیت ترکیه را منوط به ترک تابعیت قبلی نکرده است.
فرزندم که در ترکیه به دنیا آمده ترک است؟
فقط اگر یکی از والدین ترک باشد (ماده ۷) یا کودک از هیچ‌کدام از والدین تابعیتی نگیرد (ماده ۸). تولد در ترکیه به‌تنهایی برای فرزند والدین ایرانی تابعیت نمی‌آورد.
در ۵ سال اقامت چقدر می‌توانم خارج از ترکیه باشم؟
طبق ماده ۱۵، تا مجموع ۱۲ ماه حضور در خارج جزو اقامت محسوب می‌شود. البته برای اقامت کوتاه‌مدت، قاعده جداگانه ۱۲۰ روز غیبت در قانون ۶۴۵۸ را هم در نظر بگیرید.
منابع رسمی و مراجع (بررسی‌شده در آبان ۱۴۰۵)
- قانون تابعیت ترکیه (Türk Vatandaşlığı Kanunu No. 5901) – متن رسمی
- متن تلفیقی قانون ۵۹۰۱ (Alomaliye) – مواد ۶ تا ۳۱ و اصلاح ماده ۱۵ با قانون ۷۰۳۹
- اداره کل ثبت احوال و تابعیت (NVİ) – مرجع اجرایی
- روزنامه رسمی ترکیه (Resmî Gazete) – آیین‌نامه اجرایی و اصلاحیه ۱۳ ژوئن ۲۰۲۲
- وزارت خارجه ترکیه – کارت آبی (Mavi Kart) – حقوق دارندگان کارت آبی
این صفحه برای آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین مشاوره حقوقی یا مالی متناسب با پرونده شما نیست. قوانین، تعرفه‌ها و رویه ادارات ترکیه ممکن است تغییر کنند؛ پیش از هر اقدام، وضعیت خود را با منبع رسمی یا کارشناس بررسی کنید.
پرونده تابعیت را بر پایه ماده درست قانون بسازید
سوابق اقامت و وضعیت خانوادگی‌تان را بفرستید؛ کارشناس ما ماده قابل استناد، شرایط باقی‌مانده و مدارک لازم را مشخص می‌کند.